Amerika (Midden- en Zuid-Amerika)? Afrika? Azië? Oceanië? Op al deze continenten is
voor de koffieteelt een fluitje van een cent... Europa is de enige uitzondering, het kleine broertje
dat vergeten is, het enige deel van de wereld dat niet in staat is om koffie op industriële schaal te produceren.
Kort gezegd: het is het enige continent dat niet wordt doorkruist door de beroemde
"koffieband", die wordt begrensd door de Kreeftskeerkring in het noorden en de
Steenbokskeerkring in het zuiden. Halverwege deze twee keerkringen ligt de evenaar.
Deze strook, de intertropische zone genoemd, loopt van west naar oost over de wereldkaart en is
5.200 kilometer breed. Het is logischerwijs de warmste regio op aarde
.
Veel zon, maar niet alleen dat...
Een constante temperatuur gedurende het hele jaar is een van de essentiële criteria
om koffie te kunnen verbouwen. Er zijn nog andere voorwaarden om de teelt te laten slagen, en
de landen van de koffiegordel (bijvoorbeeld Brazilië – dat bijna 30 % van de wereldproductie vertegenwoordigt – en Colombia in Amerika, Kenia en Ethiopië in Afrika,
Vietnam en Indonesië in Azië) voldoen ook aan deze voorwaarden: een hoge luchtvochtigheid (60 tot 80 %)
gedurende het hele jaar, geen vorst (de koffieplant kan sterven wanneer de temperatuur
onder de 10 graden daalt), veel licht (waarbij indien mogelijk directe blootstelling
aan de zon wordt vermeden, bijvoorbeeld door onder bomen te planten), een zeer vruchtbare bodem.
Er is ook een minimumhoogte voor de teelt van arabica.
Geen enkel land op het oude continent voldoet aan al deze gunstige voorwaarden voor een industriële koffie
.
Droogte, stortregens, schimmelziekten: een dramatische cocktail
De koffiegordel zag er ooit beter uit dan vandaag. De oorzaak hiervan is de wereldwijde klimaatverandering
. Het opwarmen van het klimaat gaat gepaard met droogte
gedurende een groot deel van het jaar in bepaalde delen van de wereld. En een koffieboom die
niet meer door regen wordt bewaterd, produceert minder koffiebessen of loopt zelfs het risico om te sterven.
Deze verstoring gaat in sommige warme landen ook gepaard met periodes van stortregens
. En een teveel aan water kan de bloei van de koffieboom schaden. Daar komen nog
schimmelziekten bij, het verschijnen van schimmels die hele oogsten vernietigen.
e deze factoren samen zorgen ervoor dat de meest pessimistische wetenschappers voorspellen dat bijna 50% van de
landbouwgrond waarop momenteel koffie wordt verbouwd, tegen 2050 onbruikbaar zou kunnen worden! De eerste gevolgen zijn al voelbaar. Zo hebben periodes van droogte en vorst
in Brazilië de productie van dit land verminderd en daarmee bijgedragen aan een stijging van de prijzen.
Waarom sommige Europese landen erin willen geloven
In vergelijking daarmee zou je kunnen zeggen dat de weersvoorspellingen in Europa vrijwel altijd 'goed' zijn... De opwarming van de aarde en het bekende 'er zijn geen seizoenen meer' spelen ons in de hand.
Is er veel zon nodig om koffie te verbouwen? Het wordt steeds warmer op ons continent, dus alles is in orde. Kan vorst de planten doden? Onze winters
worden steeds milder, dus alles is in orde...
Het proces verloopt heel erg traag, maar de trend keert zich om. De traditionele koffieproducerende landen
, de landen in de koffiegordel, bevinden zich in een neergaande fase, terwijl onwaarschijnlijke gebieden, met name in Europa, beginnen te experimenteren met
de koffieteelt, weliswaar op kleine schaal, maar met veelbelovende resultaten in
sommige gevallen.
Wat zijn de voorspellingen voor ons continent op het gebied van klimaatopwarming? Volgens
zal de opwarming zich in versneld tempo voortzetten, met warmere en drogere zomers en nattere winters
. Tegen 2050 zal de gemiddelde temperatuur naar verwachting met ongeveer 2,7 graden stijgen. Hittegolven
zouden de norm kunnen worden. Allemaal 'gunstige' voortekenen voor Europa.
Over een kwart eeuw zullen we de balans opmaken.
Zal de koffie die u op kantoor drinkt binnenkort in Spanje worden geproduceerd? Zullen de bonen die u in uw automaat doet binnenkort uit Portugal komen?
Zal Italië ooit even populair worden om zijn koffie als om zijn pasta of
zijn wijnen? Het is nog te vroeg om dat te zeggen, maar experts noemen een mijlpaal: 2050, slechts een kwart eeuw.
Het klimaat zal dan waarschijnlijk nog verder zijn opgewarmd, terwijl
het onderzoek en de experimenten, die in sommige landen vrij intensief zijn, worden voortgezet.
Het op grote schaal verbouwen van koffieplanten in Europa was een paar jaar geleden nog een utopie
, maar er is duidelijk beweging in de zaak.
Koffie verbouwen in kassen? Vergeet het maar...
Zelfs in de warmste landen van het Middellandse Zeegebied zijn de winters op dit
stadium nog te koud om koffieplanten te verbouwen. Er wordt onderzoek gedaan
om hybride plantensoorten te ontwikkelen die beter bestand zijn tegen lage
temperaturen. Slechts enkele regio's met een gunstig microklimaat
boeken bemoedigende resultaten. Een gunstig klimaat is een mild en
stabiel klimaat gedurende het hele jaar. Koffieplanten verdragen namelijk slecht instabiliteit, plotselinge
weersveranderingen en grote verschillen tussen de seizoenen.
Een oplossing om het proces te versnellen zou het kweken van koffieplanten in kassen kunnen zijn. Maar
om verschillende redenen zou dit geen optie moeten zijn: de benodigde arbeidskrachten, de energie
, de dure ontwikkeling van de juiste technologie en de impact op het milieu
.
De voorlopers bevinden zich op eilanden: de Canarische Eilanden, de Azoren, Sicilië
Op drie eilanden in Zuid-Europa is het proces in gang gezet.
In Sicilië (Italië) experimenteert een gevestigde koffiebrander sinds 2021 met de teelt van koffieplanten.
Hij produceert koffie van hoge kwaliteit.
Op de Azoren (Portugal) werd in 2023 een koffie gelanceerd. De betreffende regio profiteert van rijke vulkanische grond
, milde temperaturen en een hoge en constante neerslag.
Er zijn ongeveer vijftig kleine producenten.
Sicilië en de Azoren vertegenwoordigen momenteel slechts een zeer beperkte productie. Het gaat om proefprojecten
, die nog ver verwijderd zijn van industriële schaal.
In Spanje is de situatie anders. De vallei van Agaete op het eiland Gran Canaria
(Canarische Eilanden) is de enige regio in Europa (en het enige gebied ter wereld dat niet tot de koffiegordel behoort) waar op commerciële schaal koffie wordt geproduceerd. Ondertussen worden er ook proeven met koffieteelt uitgevoerd op een ander Spaans eiland, de Balearen.
Vergelijking van de weersomstandigheden: 3 regio's met hoge productie, 3 Europese gebieden in de experimentele fase
KLIMAAT GEMIDDELDE TEMPERATUUR SEIZOENSGEBONDEN KENMERKEN
BRAZILIË (staat Minas Gerais) (grootste producent ter wereld) Tropisch hoogland 21 °C Warm en regenachtig van december tot maart, droog en koeler van juni tot september
VIETNAM (Hooglanden in het midden) (2e producent ter wereld) Tropisch gematigd 20 °C Droog november – mei, regenseizoen juni – oktober
ETHIOPIË (provincie Sidamo) (5e producent ter wereld) Tropisch hoogland 18 °C Droog van november tot maart, regenseizoen van juni tot september
SPANJE (Canarische Eilanden) Subtropisch 23 °C Weinig regen in de zomer, licht regenseizoen november – januari
PORTUGAL (Azoren) Gematigd oceaanklimaat 18 °C Droog van juni tot september, veel regen van november tot maart
ITALIË (Sicilië) Mediterraan 17 °C Droog juni – augustus, regenachtig december – februari
Artikel geschreven door Pierre Danvoye voor Cafés Van Hove
