Een jaar geleden bereikte koffie ongekend hoge prijzen. Dit was te wijten aan de klimaatverandering (hoge temperaturen, droogte, hevige regenval, vorst). Maar ook aan de kwetsbare gezondheid van planten overal ter wereld. Deze twee factoren hebben geleid tot een daling van de geproduceerde hoeveelheden, met alle gevolgen van dien voor de prijzen.
Laten we ons hier eens richten op de meest agressieve beestjes die koffiestruiken beschadigen (of zelfs volledig vernietigen) en op de belangrijkste ziekten die ze aantasten.
ONGEDIERTE 1: de koffieboktor
De koffieboktor is een glanzend zwart insect van 1 tot 2 millimeter groot. Hij is wereldwijd de belangrijkste oorzaak van productieverlies. Alle (equatoriale) regio's waar koffie wordt verbouwd, worden getroffen, Zuid-Amerika nog meer dan andere regio's.
De vrouwtjes graven gangen in de koffiebessen en leggen daar hun eitjes. De verspreiding gaat razendsnel: een vrouwtje kan gedurende twintig dagen twee tot drie eitjes per dag leggen. Als er eitjes in de bes terechtkomen aan het begin van de ontwikkeling, valt deze af. Als het leggen van eitjes in een later stadium van de ontwikkeling plaatsvindt, kan de bes blijven rijpen, terwijl hij nog steeds schorskevers herbergt. De koffie kan worden geoogst zonder dat de producent weet dat de bessen insecten herbergen, maar de bonen zullen van mindere kwaliteit zijn.
Hoe warmer het is, hoe meer schorskevers zich voortplanten. Er bestaan biologische oplossingen om de schorskever uit de koffieboom te verwijderen, bijvoorbeeld door natuurlijke vijanden in te voeren die onschadelijk zijn voor de planten (vogels of wespen). Zoals bij alle plagen en ziekten, mogen chemische (schadelijke) behandelingen idealiter alleen als laatste redmiddel worden overwogen.
ONGEDIERTE 2: de wortelluis
De cochenille lijkt op een bladluis en tast de wortels van de koffieboom aan om het sap te drinken. Het verzwakt de boom, die minder weerbaar wordt tegen ziekten. Omdat het insect zich ondergronds bevindt, is het moeilijk te vinden. Een duidelijk teken dat het aanwezig is, zijn kolonies mieren aan de voet van de planten. De wortelluis drinkt het sap, maar verteert het niet. Hij scheidt een suikerachtige stof uit die mieren aantrekt.
Omdat dit beestje ondergronds leeft, is het niet mogelijk om het te bestrijden met natuurlijke vijanden, zoals bij de schorskever. Het gebruik van chemische middelen is de enige effectieve optie.
ONGEDIERTE 3: de koffiemijter
De koffiemineermot is een kleine nachtvlinder met grote antennes. Dit insect komt voor in alle regio's ter wereld waar koffie wordt verbouwd. Het legt zijn eitjes aan de binnenkant van de bladeren van de koffieboom. Daar ontwikkelen zich larven die het weefsel beschadigen. Er ontstaan bruine vlekken, het bladerdak wordt dunner en de fotosynthese verloopt moeizamer. De planten worden daardoor gevoeliger voor ziekt
, en de productie van koffiebessen neemt af.
Aangezien de koffiemijter zich vooral bij hoge temperaturen voortplant, bestaat een oplossing erin agroforestrypraktijken te kiezen waarmee de temperatuurstijging op de plantages kan worden beheerst. Dat is echter niet eenvoudig, en vaak wordt de voorkeur gegeven aan chemische bestrijding, omdat die veel gemakkelijker toe te passen en doeltreffender is.
ZIEKTE 1: oranje roest
Over het algemeen zijn arabicakoffieplanten gevoeliger voor ziekten en klimaatschommelingen dan robustaplanten. Dit is een van de verklaringen voor het prijsverschil tussen deze twee koffiesoorten. De hogere prijs van arabica wordt ook gerechtvaardigd door het feit dat de opbrengsten lager zijn en dat de teelt op grotere hoogte duurder is.
Oranje roest is de meest voorkomende en ernstigste ziekte die koffieplanten treft. Alle productieregio's worden hierdoor getroffen. De ziekte wordt veroorzaakt door een schimmel die de bladeren van de boom aantast en ze een oranje kleur geeft. De bladeren lijken langzaam te 'roesten'. Bij een lichte infectie verliezen de koffieplanten alleen hun bladeren. Bij een ernstige infectie sterven de takken af (en kunnen de bomen uiteindelijk doodgaan). In alle gevallen neemt de opbrengst af. Oranjerood roest beïnvloedt de productie van koffiebessen en heeft gevolgen voor hun rijping. Aangezien niet alle vruchten in hetzelfde tempo rijpen, wordt de oogstperiode verlengd, wat extra kosten met zich meebrengt en de leveringen vertraagt.
Zeer hoge temperaturen en vochtigheid zijn factoren die deze ziekte verergeren. De schimmel wordt door de wind, mensen, dieren en landbouwmachines van gewas naar gewas verspreid. Er bestaat niet echt een natuurlijke behandeling tegen oranje roest. Alleen chemische fungiciden zijn effectief.
ZIEKTE 2: Amerikaanse koffievlekziekte
Deze ziekte treft plantages op grote hoogte (boven 700 meter). Ze wordt veroorzaakt door een schimmel die alle delen van de planten aantast: bladeren, takken, vruchten. Ze wordt bevorderd door te veel schaduw en een hoge luchtvochtigheid. Er verschijnen ronde, bruine vlekken en de planten verliezen veel bladeren, wat het fotosyntheseproces bemoeilijkt. De productie van vruchten
neemt af en in de ernstigste gevallen sterven de bomen.
Telers kunnen Amerikaanse koffievlekkenziekte tegengaan door een evenwichtige schaduw en vochtigheid te handhaven. Als te veel bomen zijn aangetast, moeten chemicaliën worden gebruikt.
ZIEKTE 3: de ziekte van de koffiebessen
In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden, beperkt deze ziekte zich niet tot bessen. Een schimmel tast niet alleen de bessen aan, maar ook de stengels en bladeren. De kersen worden aangetast en gaan rotten. In sommige plantages zijn de opbrengstverliezen enorm. De ontwikkeling van deze ziekte wordt bevorderd door een gebrek aan bemesting van de bodem en een gebrek aan vocht.
De ecologische oplossing bestaat uit het toevoegen van voedingsstoffen aan de bodem, door organisch materiaal toe te voegen. Als dat niet voldoende is, moeten producenten hun toevlucht nemen tot kunstmest.
Artikel geschreven door Pierre Danvoye voor Cafés Van Hove
